Testament – rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci
31 sierpnia 2016
Dział spadku
25 września 2016

Darowizna w polskim prawie cywilnym została uregulowana jako umowa. Oznacza to brak możliwości obdarowania kogokolwiek wbrew jego woli. W umowie takiej darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Forma umowy darowizny

Umowa darowizny jest umową nieodpłatną. W związku z tym, aby w odpowiedni sposób chronić interes darczyńcy w Kodeksie cywilnym zastrzeżono, że oświadczenie woli darczyńcy powinno być zawarta w formie aktu notarialnego. Z kolei przyjęcie darowizny może co do zasady przybrać dowolną formę. Należy jednak zaznaczyć, że zgodnie z at. 890 § 1 zd. 2 KC jeśli darczyńca nie złoży oświadczenia woli w wymaganej formie, a przyrzeczone świadczenie zostanie spełnione, to umowa staje się ważna. Oznacza to, że właściwie dopuszczalne jest dokonanie darowizny w każdej formie (a zatem także ustnej czy zwykłej pisemnej). Wyjątkiem są sytuacje, kiedy ustawa przewiduje szczególną formę dla oświadczeń woli obu stron, np. przy umowie darowizny nieruchomości konieczne będzie, aby obie strony złożyły oświadczenia woli w formie aktu notarialnego.

Skutki zawarcia umowy darowizny

Po zawarciu umowy darowizny powstaje obowiązek jej wykonania poprzez dokonanie stosownych czynności, np. zapłata określonej sumy pieniężnej.

Jak w każdej umowie, także w związku z zawarciem umowy darowizny na stronach ciążą określone obowiązki. Jednakże w związku z nieodpłatnym charakterem umowy darowizny są one o wiele mniej rygorystyczne niż np. przy umowie sprzedaży. I tak, zgodnie z art. 891 § 1 KC za szkody wynikłe z niewykonania lub niewłaściwego wykonania zobowiązana darczyńca ponosi odpowiedzialność tylko wtedy, gdy można przypisać mu winę umyślną albo rażące niedbalstwo. W przypadku, gdy darczyńca spóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego obdarowany może żądać odsetek za opóźnienie, jednakże dopiero od dnia wytoczenia powództwa. Jeśli rzecz darowana ma wady to odpowiedzialność darczyńcy jest ograniczona tylko do naprawienia szkody, jaka powstała przez to, że wiedząc o wadach fizycznych lub prawnych nie zawiadomił we właściwym czasie o tym obdarowanego. Może on ponadto zwolnić się od odpowiedzialności jeśli wykaże, że obdarowany wady z łatwością mógł zauważyć.

Odwołanie darowizny

Odwołania darowizny może nastąpić przez złożenie oświadczenia woli obdarowanemu na piśmie. Może to nastąpić w przypadkach określonych w Kodeksie cywilnym.

Odwołanie darowizny przede wszystkim jest dopuszczalne w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego. Powszechnie przyjmuje się, że za rażącą niewdzięczność można uznać czyny polegające m. in. na popełnieniu w stosunku do obdarowanego lub jego najbliższych przestępstwa lub ciężkiego naruszenia obowiązków rodzinnych, np. pobicie, kradzież, nieudzielnie pomocy w chorobie. Ponadto, darczyńca nie może odwołać darowizny jeśli obdarowanemu przebaczył.  Z powodu rażącej niewdzięczności odwołać darowiznę może bądź sam darczyńca, bądź też po jego śmierci spadkobiercy darczyńcy jeśli darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania darowizny albo jeśli obdarowany umyślnie spowodował śmierć darczyńcy. Jednakże w każdym razie uprawnienie do odwołania darowizny wygasa z upływem jednego roku od dnia, w którym uprawniony dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego.

Kolejną przyczyną, która może uzasadniać odwołanie darowizny jest niedostatek darczyńcy. Jeśli pogorszenie sytuacji majątkowej darczyńcy nastąpiło po zawarciu umowy darowizny, a umowa nie została jeszcze wykonana, to darczyńca darowiznę może odwołać.

Należy jednak zaznaczyć, że ani rażąca niewdzięczność obdarowanego, ani niedostatek darczyńcy nie uzasadnia odwołania darowizny w przypadku, gdy czyni ona zadość obowiązkowi wynikającemu z zasad współżycia społecznego, np. gdy darowiznę dokonano z wdzięczności za okazaną pomoc lub też dla wsparcia osoby, która znajdowała się w potrzebie.

Adwokat Kamila Łukowicz
Adwokat Kamila Łukowicz
Adwokat wpisany na listę prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką we Wrocławiu, wspólnik w spółce komandytowej. Jest absolwentką Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Od wielu lat z powodzeniem doradza firmom, prowadzi sprawy z zakresu prawa rodzinnego i cywilnego. Pozostaje do Państwa dyspozycji pod numerem telefonu: tel: 888 603 800
Formularz kontaktowy